SOPHENE KRALLIĞI(ZAZA KRALLIĞI)

Sophene Krallığı

Sophene Krallığı Dicle ve Fırat nehirlerinin arasından kurulmuş
bir krallıktır. geschrieben von: neql, am: 30/08/2008 - 03:03:19 Sophene
Krallığı Dicle ve Fırat nehirlerinin arasından kurulmuş bir krallıktır. Roma
imparatoru Diocletian tarafından feth edilen Sophene Krallığı, Zazaların
coğrafık yerleşim yeriyle kesişmektedir. Bu Sophene Krallığının Zazalar
tarafından kurulmuş olduğu tarihçiler tarafından söylenmektedir. Ermenice’de
Tsophk adıyla bilinen Sophene Krallığı bugünkü Elazığ-Dersim bölgesine tekabül
ediyordu. Kral Zariadres Zazadır. Zariadres (Zareh) kelimeside Zazacadan
kaynaklanabilir. Zar kelimeside Zazaca’da “Sarı” demektir.

Bazı
kaynaklara göre Urartu kralı Menua’nin bölgedeki fetihlerini anlatan Bagin’deki
yazıtta Dersim ve Elazığ yörelerine Supani denmektedir. Bu adın sonraları Sofene
(Sophene) şekli altında yaşadıgını görmekteyiz. Zazalar‘dan Pers Kralı Darius da
bahsetmektedir. Pers İmparatorluğunun hükümdarlığını yapan Pers Kralı I.Darius
(Dara)’un (M.Ö. 522-486) yaşamış olup Ortadoğunun birçok ülkesini egemenliği
altına almıştır. Darius, M.Ö 515 yıllarında Behistun yazıtları olarak ün
kazanmış çivi yazısını hazırlatmıştır. Darius, yerden 100 metre yükseklikteki
kayalıklara yazdığı Behistun kitabesinde Pers tarihinden bahsetmektedir.
Behistun kitabesi üç dilde ayrı olarak yazılmıştır: Eski Farsça, Elamice ve
Babilce. Birinci sütunda Darius M.Ö 515 yıllarında Fırat nehrinin kenarında
Zazana adında bir kasaba olduğunu yazmış. Bu kitabede, Dersim (Tunceli) ve
Elazığ havalisi “Zazana” adı ile anılmaktadır. Sütununun ingilizce metni: [1.19]
Says Darius the king: Afterwards I went to Babylon; when I had not reached
Babylon - there (is) a town Zazana by name along the Euphrates. Urartu Kralı
I.Argistis (M.Ö. 780-755), Zazalardan bahseder. Bazı yazılarında (kitabelerinde)
ise, Zazalar’ı “Zavaidi” diye göstermiştir.

Yunanlı Ksenofon’da bu
bölgede (M.Ö. 401 yılında), “SuSa” adında bir şehirden bahsedilmektedir. Ki bu
şehir, Zazalar tarafından kurulduğu izlenimini veren “Sophene” krallığının
merkezi olarak kabul edilmektedir. Ünlü Yunanlı tarihçi, felsefeci ve coğrafyacı
Strabon (Strabo) M.Ö. 65-M.S 25 yılları arasında yaşamıştır. Tarihçi büyük
Pliny, M.S. 2. yüzyılda Anadolu ve Mezopotamya cıvarlarındaki ülkeler ve
eyaletlerden bahsederken birçok kere Sophene adını kullanmaktadır (Pliny,
Adiabene, 6.16, 6.10). Tarihçi Prof. Dr. Mehrdad İzadi, Sophene’yi (Şupani)
Elazığ’in büyük Subhan aşiretinden saymaktadır. Bu aşiret halen mevcuttur. Ünlü
Suriyeli Arap tarihçi, etnografist ve coğrafyacı Yakut İbn Hamavi 1179-1229
yılları arasında yaşamıştır. Hamavi’nin “Mücem ül-Buldan” adlı eseri coğrafya
sözlüğü olup, tarihsel, biyografik ve kültürel bilgiler içermektedir. Yakut El
Hamavi 12. yüzyılda Sophene’nin başkenti Arsamosata kentinin %25’inin Ermeniler
tarafından meskun tutulmuş olduğunu yazmış. Buradan yola çıkarak geriye kalan
%70-75’ininde Zazalar tarafından mesken tutulmuş olduğu anlaşılmaktadır. Bunun
yanısıra Ermeni krallarının Ermeni asimilasyonuda hesaba katıldığında; ilk
kurulduğu yıllarda Zaza kenti olduğu da söylenebilir.

Sophene’nin
Başkenti Sophene Kralı Arsames (260-228): Fırat’ın ana kollarından Aratsani
Nehri havzasında kendi adını verdiği Arsamosata (Arşamaşat) kentinin
kurucusudur. Batı kaynaklarında Sophene Krallığı olarak anılan devletin kendi
sakinlerinin dilindeki adı ‘Şupani‘dir. Batılı kaynaklarda ismi Arsamosata
(Arşamaşat) olarak geçen Sophenenin başkenti Bizans çağında Asmosata olarak
anılmıştır. Aynı isim Ermenice‘de Aşmuşat‘a dönüşmüş, Süryaniler kente Arşemşat,
Araplar ise Sumaysat yada Sumeisgat demişlerdir. Sophenenin başkent adının
Zazaca olduğuna dair görüşler: Zaza dilindeki adı Şemşat‘tır. Şatır eski dilde
site yada şehir yöneticisi anlamına gelmektedir. Şehir anlamına gelen Şat
sözcüğünden türetilmiştir. Şat sözcüğünün İranî dillerde ‘Şar‘, ‘Şahar‘, ‘Şehr‘
gibi versiyonları da vardır.

Şat şeklinde söyleneni en eskisidir. Şah
sıfatı dahi bu Şat kelimesinden türetilmiştir. Şemşat, Elazığ’ın Palu sınırları
içerisinde, Murat ırmağının Güney kıyısındadır. Palu merkez bucağa bağlı Xaraba
Köyü‘nün Şupani krallığının tarihi başkenti olduğunu aynı yerdeki Şemşat
Kalesinin varlığından biliyoruz. Günümüzde ismi ‘Örencik‘ olarak
değiştirilmiştir. Yunanlı coğrafyacı Strabo Sophene’nin başkentini
Karkathiokerta (Carcathiocerta) olarak göstermektedir. Bu şehirin Elazığ
(Harput) şehrine yakın olduğu anlaşılmaktadır (XI.14.2). Carcathiocerta şehrinin
adı da Harput adıyla benzerlik taşımaktadır. 20. yüzyılın büyük uzmanlarından
biri olan Marquart’a göre Carcathiocerta kenti aslında Argatiokerta kenti olarak
düzeltilmesi gerekir. Argatiokerta kentini Sophene kralı Zariadres’in oğlu
Argatias kurmuştur. Marquart’e göre bu kentin kalıntıları Dicle nehrinin kaynağı
Eğil veya Arghana Suyu yakınlarındadır.

Sophene Kralları:
• Sames
(Kurucu-M.Ö. 290-260), • Arsames I (M.Ö. 240), • Charaspes (M.Ö. 235), • Arsames
II (M.Ö. 230), • Xerxes (Kserks) (M.Ö. 220), • Abdissares (M.Ö. 210), •
Zariadres (Bağımsız M.Ö. 190), • Morphilig (M.Ö. 190), • Mithrobuzanes (M.Ö.
170), • Artanes (M.Ö. 110), • Arsaces (M.Ö. 70), • Roma İmparatorluğuna bağlandı
(M.Ö. 63) Strabo’daki Artanes, C. Toumanoff’a göre, Sophene kralı Zariadris
(Zareh)’in oğlu Mithrobuzanes I olup, doğru adı Me(h)ruzan’dır. M.Ö. 95 yılında
Büyük Tigranes II (95-55) tarafından devrilmiştir. O’na göre Armog adının daha
doğru şekli de Artok (Artanes)’tur. Zariadres (Zareh) ise bağımsız Sophenenin
krallığını yapmıştır ve mühtemelen Zazadır.
Mehruzan ile Zareh adları
Zazacadaki Mihrican, Mîrzeban, Zara ve Zarê adlarıyla etimolojik olarak çok
yakınlık göstermektedir. Venguvac forumdan alıntıdır.

ZAZA ANKETİ
 


ZAZA MISIN?
evet Zazayım
hayır Zaza değilim.
Anket hala devam ediyor 2063 gün, 2 saat, 53 dakika ve 48 saniye

(Sonucu göster)


Reklam
 
ZAZA-DER(GERGER)
 


ZAZA-DER(İSTANBUL)
 


 
244287 ziyaretçi (374829 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=